Kündekari Yapımında Kullanılan Ahşap Türleri:
İç Mekân:
İç mekânda ceviz şimşir armut, kiraz, sapelli (maun) gibi ağaçlar kullanılıp
bezemelerde abanoz, sapelli (maun), altın varak, bağa (kaplumbağa dış kabuğu, deniz
kaplumbağası) gümüş, sedef, fildişi gibi malzemeler de ahşapla beraber kullanılır.
Dış Mekân:
Dış mekânda ise Meşe, sapelli(maun),ireko, dişbudak gibi sert hava hava şartlarına
dayanıklı ağaçlar kullanılır.
Kündekarinin Korunması
Emprenye
Emprenye, çeşitli yöntemlerle ahşabın bünyesine değişik kimyasal maddelerin
emdirilmesi işlemidir. Bu işlemle ahşabı mantar, böcek, termit, deniz kurdu gibi zararlılardan
koruyarak ahşabın hizmet ömrü en az 10 kat arttırılmaktadır.
Emprenye işlemi, ahşabın türüne, kullanılacağı ortama ve beklenen hizmet ömrüne
bağlıdır. Esas olarak emprenye işleminin seçiminde 2 temel kullanım alanı gözönüne
alınmalıdır: Toprak ile temas halinde olan ahşaplar (zemin seviyesindeki ahşaplar) ve toprak ile teması olmayan ahşaplar (zemin seviyesi üzerindeki ahşaplar). Emprenye işlemi özel olarak tasarlanmış emprenye tesislerinde yapılır ve aşağıdaki aşamalardan geçerek sonlanır:
• İlk vakum: Bu işlem ahşabın hücrelerindeki havayı boşaltmak ve emprenye
maddesini daha iyi emmesi için yapılır
• İlk vakumdan sonra emprenye kazana doldurulur ve basınç işlemi başlatılır.
• Basınç uygulaması yaklaşık 1-1.5 saat süresince veya gerekli emprenye
maddesi miktarı emdirilene kadar devam edilir.
• Basınç süresi tamamlandığında emprenye kazandan boşaltılır ve vakum
işlemi başlar.
• Ahşabın bünyesinde ve yüzeyindeki fazla emprenyenin alınması için vakum
yapılır.
Gomalak Cilası
Gomalak doğal bir reçinedir. Bitkisel ve hayvansal bir üründür. Vatanı Hindistan olan
ve yaprak bitine benzeyen bir böceğin çıkardığı salgıdan elde edilir. Ham gomalağın içinde
karışık halde mum, reçine, yağ ve renk veren yabancı cisimler bulunur. Daldan alınan
parçalanan, yıkanan, temizlenen ham gomalaktan yabancı cisimler arıtılır. Beyaz gomalak en
üstün kaliteli pahalı türdür. Limon gomalak, altın gomalak, kırmızı gomalak adı verilen
türlerde kalite gittikçe düşer ve fiyatı ucuzlar. Gomalak, ağaç üzerinde diğer bütün örtü
gereçlerinden daha rahat uyum sağlayan bir film katmanı oluşturur. Ağacın çalışmasına,
şekil değiştirmesine uyar, çatlamaz ve yüzeyden ayrılmaz.
Poliüretan Vernik
İki elamanlı bir verniktir. Kimyasal tepkimeli vernikler grubundandır. Eritici, inceltici
sıvısı buharlaşırken elemanları kimyasal tepkimeye girer. Değişik dış etkilere oldukça
dayanıklı bir film katmanı oluşturur. Poliüretan vernikler hemen hemen bütün tekniklerle
yüzeye sürülebilir. Fırça, püskürtme, silindir vernikleme, daldırma, dökme yöntemi ile
uygulanabilir. Ağaca sürülen vernik 2-3 saat içinde sertleşir. İlk katın sertleşme süresi 1:3
oranında kısalır. Verniğin kuruma ve sertleşmesinin olumsuz yönde etkilenmemesi için
atölye sıcaklığı 18-20 derece arasında tutulmalıdır. Poliüretan sürülecek ağacın nemi en çok
%15 olmalıdır. Özelliği bilinmeyen bir vernikle verniklenmiş ahşap ve eski verniğin üzerine
poliüretan vernik sürülürse, uygunsuz sonuçlarla karşılaşılabilir. En güvenilir sonuç, verniğin
yeni perdah edilmiş temiz bir ağaç yüzeyine sürüldüğü zaman alınır. Birinci kat olarak
sertleştirici konulmuş ve % 50 oranında poliüretan tineri ile inceltilmiş vernik püskürtmek
veya sürmek faydalıdır. Bundan sonra sürülen verniğin yapacağı film suya, eritici sıvılara,
sürtünmeye karşı daha büyük bir dayanım gösterir.
Kündekâri Kaynak:
-M.E.B., MEGEP, İnşaat Teknolojisi, Ankara 2007.
Kündekari Çeşitleri
Hakiki Kündekâri
Bir çatma tekniği olan hakiki kündekâri, sekizgen baklava ve yıldız biçiminde olan, içi
arabesk kabartmalı ahşap parçalarla, bunları birbirine bağlayan oluklu ahşap kirişler içine
geçerek bağlanmıştır. Geometrik ahşap parçalar negatif veya pozitif geçmelerle birbirine
bağlanarak, yapılacak parça bir uçtan başlayarak adeta sepet örer gibi örülerek bütüne gidilir.
Günümüze kadar gelmiş çok muhteşem örneklerin pek çoğunun örgü sistemi çözülememiş,çeşitli sebeplerden yıpranıp dağılan birkaç kapıyı toplayıp eski haline getirmek mümkün olamamıştı.
Hakiki kündekârinin daha kaba ve az ustalık isteyen bir grubudur. Bu örneklerde
ahşap bloklar üzerinde sekizgenler yıldızlar, baklavalar vb. geometrik şekillere ayrılarak elde
edilir. Kafesi oluşturan kirişler ahşap çıtalardan çakılmıştır. Taklit kündekâri yapılış
tekniğine göre üç gruba ayrılır.
Çakma ve kabartma kündekâri tekniğinde minber yan aynalıkları veya kapı kanatları
aynı ahşap bloklarının yan yana geçirilmesi ile tamamlanır. Bu ahşap bloklardan içi arabesk
dekorla süslü sekizgenli baklava yıldız şekilli kısımlar kabartma halinde işlenmiştir. Bu
çıkıntılı satıhların arasına geometrik kafesi oluşturan kirişler çakılmıştır. Görünüşte hakiki
kündekâriden güç ayrılan bu teknikte sekizgen yıldız ve baklavalarla(ahşap blokla yekpare
oldukları için) çivi yoktur. Aradaki çıtalar çivi ile tutturulmuştur. Ahşap blokların kuruyup
küçülmesi halinde panoların arasında boydan boya ayrıklar görülür. Bu taklit kündekârinin
aslına en yaklaşan ve ustalık isteyen bir örneğidir.
Tamamen çakma ve yapıştırma kündekâri taklit grubunun daha kaba ve az ustalık
isteyen örneklerini sunar. Bu işçilikte ahşap bloklar üzerine sekizgenler, yıldızlar, baklavalar
ve geometrik kafesi meydana getiren ahşap kirişler çakılmıştır. Ahşap blokların kuruyup
küçülmesiyle burada da blokların arasında ayrıklar görülür.
Tamamen kabartmalı kündekâri oldukça yaygındır. Daha az kalınlığı olan pencere
kepengi, kapı ve minber kapılarının altında kullanmışlardır. En bol örneklerin olduğu bu
grupta sekizgenler bloğun kabartması halindedir. Kabartmalar fazla yüksek değildir.
Geometrik kafesi ile arabeskli iç dolguları belirli bir düzey ayrımı göstermez.
|
